tarimKişisel bloğumda zaman zaman konuk yazarların çalışmalarını paylaşıyorum. Bu sefer,  Türkiye Cumhuriyeti Kiev Ticaret müşaviri Haydar Koçak’ın Ukrayna’daki tarım ve hayvancılık sektörüne ilişkin ayrıntılı raporuna yer veriyorum.  Geçmiş dönemlerde Ukrayna ile ilgili Türkçe ülke raporu bile bulmakta zorluk çekerdik. Bugün ise Koçak, ekonomi bakanlığındaki 30 yılı bulan deneyim ve birikimini, hiç bitmeyen enerjisiyle birleştirerek Ukrayna’daki farklı sektörlere ilişkin kaleme aldığı raporlarla önemli bir eksikliği gideriyor ve farklı bir ticaret müşaviri profili çiziyor. Bu vesileyle kendisine teşekkür ediyorum.

Ukrayna Tarım ve Hayvancılık Sektörü Raporu

İçindekiler:

2.1 Ukrayna Ekonomisi 3

3.1 Tarım Sektörü. 4

3.1.1 Genel Bilgiler. 4

3.1.2 Üretim.. 4

Tablo:1 Ukrayna’nın Yıllar İtibariyle Bitkisel Ürünler Üretim Miktarları (Bin Ton). 5

3.1.4 İç  Piyasa Fiyatları 6

3.1.3 Dış Ticaret 6

Tablo: 2 Yıllar itibariyle Ukrayna’nın en önemli bitkisel ürünler ihracat istatistikleri. 6

3.1.4  Tarım Arazilerinin Kiralanması 7

3.2 Hayvancılık Sektörü. 7

3.2.1. Genel Bilgiler. 7

3.2.2 Hayvan Varlığı 8

Tablo : 3 Ukrayna Büyük ve Küçük Hayvan Sayısı (2016 Ocak-Kasım) (bin adet). 8

3.2.3 Et  Üretimi 8

Tablo: 4 Ukrayna Yıllar İtibariyle Et Üretim Miktarları (Bin Ton). 8

3.2.4 Canlı Hayvan ve Et İhracatı 9

Tablo: 5 Ukrayna’nın Canlı Hayvan ve Et İhracat İstatistikleri 9

4 Sonuç 9

Kaynakça:. 12

1-GİRİŞ

Ukrayna dünyanın en verimli siyah toprağının üçte birine sahip olup, tarımsal üretim ülke Gayrı Safi Yurt İçi Milli Hâsılasının % 10’nu, ihracatın ise % 40’nı oluşturmaktadır. 2015 yılında Ukrayna dünya genelinde ihracatta sıralaması; ayçiçeğinde 1’inci,  arpada 3’üncü, buğdayda 6’ncı, soya da ise 7’nci sırada yer almaktadır.

Ayrıca, Ukrayna’da başta sığır olmak üzere, küçükbaş hayvanların yanı sıra, domuz ve kümes hayvanları yetiştiriciliği önemli yer tutmaktadır.  Ancak, Ukrayna Avrupa Birliği arasında imzalanan Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Anlaşmasına uyum çerçevesinde, hayvan yetiştiriciliğinde katma değer vergisinin kaldırılması ve dövize endeksli yem fiyatlarının iç piyasada fiyatların artması, hayvancılık sektöründe üretim düşüşüne neden olmuştur.

Diğer yandan, ülkenin ihtiyaç duyduğu yapısal reformların henüz gerçekleşmemesinin yanı sıra, toprakların kiralık olması, yerli ve yabancı yatırımcılar için çok uzun süredir güven vermeyen en önemli konu olma özelliğini sürdürmektedir. Bu durum yatırımcılar tarafından gerekli teknolojik ve altyapı yatırımların gerçekleşmesini engellemektedir.

Tarımsal ürün ithalatında ülkemizde uygulanan yüksek gümrük vergisi oranları dikkate alındığında, söz konusu ürünlerin ithalatı sadece arz açığı veya iç piyasa fiyatlarını dengede tutmak amacıyla, zaman zaman Et ve Süt Kurumu ile Toprak Mahsulleri Ofisine kullandırılan tarife kontenjanları kararlarının yanı sıra, dahilde işleme izin belgesi kapsamında gerçekleşmektedir.

Başta Avrupa Birliğine üye ülkeler olmak üzere, Suudi Arabistan, Çin gibi çok sayıda ülke, Ukrayna’da, tarım arazilerini kiralama, hayvancılık, gıda maddeleri üretimi, tarım ürünlerine ilişkin liman hizmetleri gibi birçok alanda faaliyet göstermekte olup, ülkemizden az sayıda firma söz konusu alanlarda yer almaktadır.

Bu itibarla, Türk ve yabancı yatırımcılar için aynı risk ve fırsatları bir arada barındıran Ukrayna’da, tarım ve hayvancılık sektöründe bugünlerde yerimizi almadığımız takdirde, önümüzdeki dönemlerde faaliyet göstermek için ülkede boş alan bulmak imkânsız hale gelecektir.

2.1 Ukrayna Ekonomisi

Ukrayna, zengin hammadde rezervlerine, verimli toprak yapısına, bol miktarda ulaşılabilir doğal su kaynaklarına, uygun iklim koşullarında büyük ölçekli tarım ürünleri üretimine, Avrupa ile Asya arasında köprü konumuna ve enerji geçiş koridoruna, 45 milyon iyi eğitimli nüfusa, otomobilden uçak üretimine kadar büyük bir sanayiye sahip zengin bir ülkedir.

Ancak, 1991 yılında bağımsızlığına kavuşan ülkede, beklenen reformlar henüz gerçekleşmemiş olup,  bu nedenle birçok hammaddeyi katma değere dönüştürmeden ihraç ederek dış ticaret dengesini sağlayan nadir ülkelerden biridir.

Ukrayna yüzölçümünün yaklaşık % 5’ni oluşturan ve 2 milyondan fazla nüfusa sahip Kırım 16 Mart 2014 tarihinde Rusya Federasyonu tarafından ilhak edilmiştir. Ayrıca, Ülke sanayinin %25’nin bulunduğu ve ihracatın %15’ni gerçekleştirdiği, kömür rezervlerinin % 80’ne sahip Donetsk ve Lugansk illerinin oluşturduğu Donbass bölgesinin önemli bir bölümünün fiili kontrolü Rusya destekli ayrılıkçıların eline geçmesi sonucu, bu bölgedeki üretim % 15’e düşmüş ve ülke ekonomisi % 6,8 oranında küçülmüştür. 2013 yılında 180 milyar ABD doları olan Yurt İçi Gayri Safi Milli Hâsılası bugün 87 milyar ABD dolarına, yine aynı dönemlerde dış ticaret hacmi 150 milyardan, 75 milyar ABD dolarına gerilemiştir. 2014 yılında 1 ABD doları = 8 Grivna iken, bugün yaklaşık 25 Grivna olmuştur. 2015 yılında % 12 küçülen ülkede, 2016 yılında başta tarım ürünleri üretim ve ticareti olmak üzere % 3 olarak planlanan büyümenin % 1 olarak gerçekleşmesi tahmin edilmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine göre, 2015 yılı Türkiye-Ukrayna arasındaki dış ticaret istatistikleri bir önceki yılla karşılaştırıldığında; Türkiye’nin Ukrayna’ya ihracatında % 35 azalış ile 1,1, ithalatında ise % 21 düşüşle 3,4 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2016 yılı Ocak-Ekim döneminde ihracatımız % 10 artarak 1 milyar dolar olurken, Ukrayna’nın ülkemize ihracatında % 26 düşüşle 2,1 milyar dolar seviyesine gerilemiştir.

Söz konusu dönemde Ukrayna’ya 144 milyon dolar tarım ürünleri ihracatımız içerisinde; 43 milyon dolar turunçgiller, 20 milyon dolar ayçiçeği tohumu ve 11 milyon dolar kuru üzüm yer almaktadır. Ukrayna’dan 561 milyon dolar olan tarım ürünleri ithalatımız ise 208 milyon dolar soya fasulyesi, 155 milyon dolar ayçiçeği ve 68 milyon dolar da hububattan oluşmaktadır.

3.1 Tarım Sektörü

3.1.1 Genel Bilgiler

Ukrayna, verimli toprakları ve uygun iklim koşulları ile tarım alanında dünyada en yüksek üretim potansiyeline sahip ülkelerden biridir. Ülke topraklarının yaklaşık % 55’i  ekilebilir tarım arazisidir. Kişi başına düşen arazi miktarı 0,87 hektardır. Ukrayna’nın en önemli tarım ürünleri; tahıllar, patates, şeker pancarı, ayçiçeği ve soya fasulyesidir. Aynı zamanda başta ayçiçeği olmak üzere bitkisel yağlarda da eskiden olduğu gibi Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri içerisinde en büyük üretici konumundadır.

2001 yılında Ukrayna Parlamentosu tarafından kabul edilerek 2002 yılında yürürlüğe giren arazi yasasına göre “2005 yılından itibaren tarım arazisi satışına izin verilecek” olmasına karşın, 2004 yılından beri söz konusu kanunda müteaddit defalar yapılan değişiklikler ile tarım arazisi satışının serbestleşmesi sürekli ertelenmiştir. Son olarak 31 Aralık 2017 tarihine kadar uzatılmış olup, bu uygulamanın 2020 yılına kadar sürmesi beklenmektedir. Dolayısıyla, tarım arazilerinin satışı henüz mümkün değildir. Bu durum, tarımsal üretimde verimliliğin arttırılmasını engelleyici bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır.

Halen ülkede başta Avrupa Birliğine üye ülkeler olmak üzere, Çin, Suudi Arabistan gibi birçok ülke tarım alanlarının kiralanması, hayvancılık, gıda ürünlerinin üretimi gibi alanlarda faaliyet göstermektedir. Ayrıca Çin 2012 yılında Ukrayna’ya vermiş olduğu 3 milyar ABD doları tutarındaki kredi karşılığında 15 yıl süreyle, Ukrayna’daki Devlet Tarım İşletmeleri tarafından üretilen 5 milyon ton ürünü satın alma hakkını elde etmiştir. Ancak, Çin bugüne kadar söz konusu miktarın alımını gerçekleştirememiş olup,  bu miktarı başka ülkelere pazarlamaya çalışmaktadır.

Ülkede faaliyet gösteren önemli yabancı yatırımcı: Bunge, Cargill, IFC, Cofco, Risoil. S.A.,NCH Fund, EBRD, ED&Man Ukraine firmalarıdır.

3.1.2 Üretim

Tarım sektörü, son yıllarda Ukrayna ekonomisinin en önemli ve istikrarlı sektörü olarak kendisini göstermektedir. 2012 yılında yaklaşık 59 milyon ton olan üretim, 2013 yılında % 1,6 oranında artışla 60, 2014 yılında % 10 artışla 67,  2015 yılında % 5,3 artışla 70, 2016 yılı Ocak-Eylül döneminde ise 70 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.

Özellikle buğday, mısır, şeker pancarı ve yağlık tohumların üretiminde artış olurken,  çavdar, karabuğday,  bazı meyve ve sebze üretiminde bir miktar düşüş kaydedildiği görülmektedir.

Ukrayna’da tahılların dışında sebze ve meyve yetiştiriciliği ve ticareti her geçen gün artarak devam etmektedir. Özellikle ülkenin güney bölgelerinde sebze üretimi yoğunlaşırken, seracılık hemen hemen ülkenin her bölgesinde yapılmaktadır. Hava şartlarının daha ılıman olduğu güney bölgelerde seracılık yoğunlaşmaktadır. Domates, biber, patlıcan, salatalık gibi temel sebzeler ile beraber elma, şeftali, armut, kiraz, vişne gibi meyve yetiştiren işletmelerin sayısı ve arazilerin miktarında son birkaç yıldır hızla artış gözlenmektedir. Bu yıl Ocak- Kasım döneminde Ukrayna genelinde toplamda 10 milyon ton sebze üretildiğini ve bu rakamın bir önceki yıla göre % 20 civarında artışı ifade ettiğini göz önüne aldığımızda, sektörün büyüklüğü ve potansiyeli daha net anlaşılmaktadır.

Tablo:1 Ukrayna’nın Yıllar İtibariyle Bitkisel Ürünler Üretim Miktarları ( Bin Ton)

Yıllar

           2012   

           2013   

           2014   

           2015   

2016(*)

Buğday

         12.573

         13.567

         14.917

         17.630

(*)

Çavdar

               337

               311

               261

               188

(*)

Mısır

         16.568

         20.378

         19.966

         23.311

(*)

Arpa

           3.249

           3.172

           4.241

           3.832

(*)

Yulaf

               116

               135

               124

               165

(*)

Darı

               117

                 94

                 82

                 95

(*)

Karabuğday

               121

               120

               110

                 85

(*)

Pirinç

               106

               110

                 49

                 59

(*)

Bakliyat

               281

               212

               274

               282

(*)

Yağsı bitkiler

         10.784

         12.186

         13.172

         14.630

13.196

Şeker pancarı

         10.816

           5.633

           8.997

           5.818

8.968

Patates

               23.250

               22.259

23.693

20.839

21.717

Sebzeler

10.017

9.873

9.638

          9.214

8.641

Meyve ve çilek

               283

               341

           1.215

               294

(*)

Üzüm

               192

               260

               179

               154

(*)

Toplam

         58.953

59.876

         67.099

         69.991

(*) Rakamlar 2017 yılı Mayıs ayında açıklanacaktır.

Ukrayna’da modern tarım tekniklerinin kullanılması halinde bu miktarın 110 milyon tona çıkacağı tahmin edilmektedir. Bu bakımdan üretim miktarındaki artışa bağlı olarak, ülkede makine, ekipman ve gübreye daha çok yatırım yapılması gerekecektir.

Ukrayna’daki tarım alanlarının % 60’ı küçük, % 40’ı ise büyük işletmeler tarafından kullanılmasına karşın, büyük işletmelerin teknolojik avantajları nedeniyle, ülke üretiminin % 40’nı küçük işletmeler, % 60’nı ise büyük işletmeler gerçekleştirmektedir.

3.1.4 İç  Piyasa Fiyatları

15 Ağustos 2016 tarihi itibariyle iç piyasa fiyatları; Buğday (12,5 protein) 160 $/ton, Buğday (Yemlik)  155 $/ton, Arpa (Yemlik)  148 $/ton, Mısır (Yemlik) 177 $/ton, Ay çekirdeği 434 $/ton, Soya 422 $/ton ve Kanola 402 $/ton’dur.

3.1.3 Dış Ticaret

Ukrayna dünyanın en önemli buğday, mısır, soya fasulyesi ve ay çekirdeği ihracatçısı ülkesidir.

Ukrayna’nın 2016 yılı Ocak-Eylül döneminde;

25 bin ton cevizin büyük bir bölümü Ülkemiz ve Irak’a ihraç edilmiştir.

13 milyon ton buğdayın;  1 milyon tonu Avrupa, 1,8 milyon tonu Mısır, 1,6 milyon tonu Tayland ve 1,5 er milyon tonuda Endenozya ve Tayland’a ihraç edilmiştir.

3,6 milyon ton Arpanın; 1,6 milyon tonu Sudi Arabistan’a, 543 bin tonu Libya’ya ve 300 bin tonuda Çin’e ihraç edilmiştir.

11 milyon ton mısırın; 2,4 milyon tonu Çin’e, 1,4 er milyon tonuda İspanya’ya ve Mısır’a ihraç edilmiştir.

Ukrayna’nın hububat ihracatının toplam ihracatı içerisindeki payı % 16 gibi önemli bir yer tutmaktadır. İthalatı ise çok cüzi kalmaktadır.

Tablo: 2 Yıllar itibariyle Ukrayna’nın en önemli bitkisel ürünler ihracat istatistikleri.

GTİP ve Tanımı

 İhracat 2014 Yıllık

İhracat 2015Yıllık

İhracat 2016 Ocak-Eylül

Miktar (Ton)

Değ. (1.000 $)

Miktar (Ton)

Değ. (1.000 $)

Miktar (Ton)

Değ. (1.000 $)

0802.31 Ceviz kabuklu

5.718

6.731

4.574

5.508

7.476

7.388

0803.32 Ceviz Kabuksuz

25.272

80.128

23.994

96.272

18.264

40.895

1001.00 Buğday

10.143.690

2.290.738

13.451.830

2.238.182

10.543.690

2.290.738

1002.00 Çavdar

            58.894

             9.254

            22.723

              2.997

              6.143

                      944

1003.00 Arpa

       4.165.877

         841.893

       4.629.500

          768.523

       3.664.052

               509.085

1004.00Yulaf

              8.984

             1.595

            57.801

              7.409

            32.301

                   4.453

1005.00  Mısır

     17.556.568

      3.350.716

     19.048.697

       3.002.493

     11.019.100

            1.710.898

1201.00 Soya Fas.

1.675.049

703.115

2.198.958

805.393

1.548.537

540.305

1206.00 Ay çekirdeği

73816

43.877

47.645

20.866

65.481

28.608

1512.11 Ay çiçeği tohumu yağı

4.093.154

3.314.227

3.684.766

2.792.496

3.101.227

2.360.232

Liste Toplamı

37.807.022

10.642.274

43.170.488

9.740.139

30.006.271

7.493.546

Tarım Ürünleri Top.

16.684.954

14.563.145

10.396.246

Toplam İhracat

53.901.689

38.127.150

25.874.523

Tablodanda görüleceği üzere, 2014 yılında toplam ihracat içerisindeki tarım ürünleri payı % 31 iken, 2015 yılında % 38 ve 2016 yılı Ocak-Eylül döneminde bu oran % 40 a ulaşmıştır.

3.1.4  Tarım Arazilerinin Kiralanması

Teoride 49 yıl kiralama mümkün olmasına rağmen son yıllarda ancak 10 yıllık dönemler için kiralama yapılabilmektedir.  Bazı özel durumlarda 20 yıllığına da kira sözleşmesi imzalansa da bu çok nadir bir durumdur. Şu da bir gerçek ki devletten direkt kiralanabilecek verimli toprak artık yok denecek kadar azdır. Kiralama ancak mevcut kira kontratı olan firmaların satın alınması ve bu vesile ile kira kontrattakinin satın alınması anlamına gelmektedir.

Toprağın bulunduğu bölge, toprak yapısı, sulama imkânı gibi kriterlere bağı olarak kiralama fiyatları çok farklılık göstermektedir. Güneyde yani yağışın çok az olduğu bölgede daha ucuzken, kuzeyde yani yağışın çok olduğu bölgede daha yüksektir. Güneyde fiyatlar 1100 grivna/hektar civarındadır.

Ürünler genelde silolarda stoklanmaktadır. Bazı çiftçiler kendi ürünlerine yetecek kadar depo imkânı bulunmakta, silo inşa etmek küçük ve orta çaplı çiftçiler için karlı olmadığı gibi silo işletmeciliği de karlı değildir. Depo kirası 1,5-2 dolar/ton civarındadır.

Ülkenin siyasi durumu yerli ve yabancı yatırımcılar için maalesef çok uzun süredir güven vermeyen en önemli konu olma özelliğini sürdürmektedir. Bu durum tarım sektöründe hem ülkenin önünü tıkıyor, olması gereken atılım yapılamıyor ve hem de yatırımcıların gerekli teknolojik ve altyapı yatırımlarını engellemektedir. Örneğin, 2010 yılında Rusya’daki afetlerden dolayı tarım sektöründe yaşanan sıkıntıların Ukrayna’da başta tahıl ürünleri ihracatına getirilen kısıtlamalar olmak üzere birçok sektörel konudaki olumsuz etkilerinin ana sebebi maalesef politik kararlardır. Geçtiğimiz günlerde önceden gerekli uyarı ve planlama yapılmadan biranda toprak kiralarında yapılan artış, arazilerin özelleştirilmesindeki belirsizlik, ülke siyasetinin belirsiz durumunun sektöre olumsuz yansımaları olarak öne çıkmaktadır.

Bu bakımdan, uzun dönemli kontratlarının yerine getirilememesi, ön ödemeler, devlet garantisi, KDV iadelerindeki sıkıntılar, teşviklerin ödenmemesi, bankaların mevcut durumu, sigorta, finansal enstrümanların yaygın olmayışı, kiracının arazinin önceki borçlarından da sorumlu olması gibi sorunlar dikkate alındığında, yabancı yatırımcıların hem anlamakta ve hem de güvenmekte zorlandıkları bir pazar görüntüsü ortaya çıkmaktadır.

3.2 Hayvancılık Sektörü

3.2.1. Genel Bilgiler

Ukrayna başta büyük baş hayvanlar olmak üzere, küçükbaş hayvanlar, domuz ve kümes hayvanları yetiştiriciliği açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Ülkede meraların az, tahılın bol oluşu damızlık hayvan yetiştiriciliğinden ziyade besicilik yapmaya daha uygundur. İthal edilecek damızlık sığırlarla hayvan kalitesi yükseltilerek, tahıl bazlı yoğun besi ile kasaplık olana kadar beslenen hayvanlar, canlı veya karkas et olarak hayvan hastalıkları ile ilgili yüksek standartlar aramayan, gelişmemiş üçüncü ülkelere ihraç edilmektedir.

Ülkede kırmızı ve siyah benekli hayvan ırkının yanı sıra Odesa Bölgesinde Romanov koyunları yetiştirilmektedir. Sığırlar açısından gelişmiş bir ırk olmadığı gibi, Romanov koyunları da Odesa iline bağlı köylerde az sayıda bulunmaktadır. Kümes hayvanları açısından bakıldığında 1,2 milyon ton/yıl gibi önemli bir kapasiteye sahiptir.

Ukrayna ile Avrupa Birliği arasında imzalanan Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Anlaşmasına çerçevesinde, Avrupa Birliği’ne uyum çalışmaları kapsamında, besicilik sektöründeki KDV muafiyetinin kaldırılması ve dövize endeksli yem fiyatlarının iç piyasada fiyatların artması, Ukrayna’da üretim maliyetini de artırmıştır. Karadeniz ve Akdeniz havzasında önemli bir yem hammaddesi tedarikçisi olan Ukrayna’da iç piyasada yem fiyatları ihracat fiyatlarına endeksli, et fiyatlarını iç piyasa dinamikleri belirlerken, yem fiyatlarını dış piyasa dinamikleri belirlemektedir. Üretim maliyetleri artarken halkın alım gücü düşmektedir. Gıda ürünlerinin fiyatlarındaki artış, perakende pazarlarında et fiyatlarına aynı oranlarda yansımamaktadır. Bunun sonucu olarak son aylarda, sektörde zor durumdaki işletmeler küçülmeye ve hayvan sayısı da düşmeye başlamıştır.

3.2.2 Hayvan Varlığı

Ukrayna’da hayvan sayısı açısından yıllar itibariyle düşüş görülmektedir. 2010 yılında 4,8 milyon adet olan sığır sayısı 2015 yılında 3,7 milyona, domuz sayısı 7,5 milyon adetten 7 milyona, koyun keçi sayısı 1,8 milyon adetten 1,3 milyon adede düşmüştür. Kümes hayvanlarında 2010 yılında 191 milyon adetten 2016 yılında 204 milyon adede yükselmesine karşılık, 2014 yılında 230 milyon adet olduğu dikkate alındığında bir düşüş yaşandığı görülmektedir.

Tablo : 3 Ukrayna Büyük ve Küçük Hayvan Sayısı (2016 Ocak-Kasım) (bin adet)

Yıllar

Sığır

Domuz

Koyun Keçi

Kümes Hayvanları

2010

4.827

7.577

1.833

191.000

2011

4.494

7.960

1.732

204.000

2012

4.426

7.373

1.739

201.000

2013

4.646

7.577

1.738

214.000

2014

4.534

7.922

1.735

230.000

2015

3.884

7.351

1.371

213.000

2016

3.750

7.079

1.325

204.000

3.2.3 Et Üretimi

2016 yılı Ocak-Ekim döneminde 2.572 bin ton sığır eti üretimi gerçekleşmiştir. FAO ve EBRD analistlerine göre, ülkede talepten fazla, özellikle sığır ve domuz eti üretimi vardır.

2016 yılı Kasım ayı ortası itibariyle ülke genelinde ortalama dana eti perakende satış fiyatı 3,4 $/kg, domuz eti 3 $/kg, tavuk eti ise 1,61 $/kg civarındadır.

Tablo: 4 Ukrayna Yıllar İtibariyle Et Üretim Miktarları (Bin Ton)

Yıllar

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Sığır ve dana eti

428

399

388

428

413

384

Domuz eti

631

704

701

748

14

760

Koyun ve keçi eti

954

20

20

19

1165

14

Kümes Hayvanları eti

13

995

1075

1168

13

1144

Tavşan eti

13

14

14

14

13

13

At eti

12

12

12

12

12

8

Toplam

2059

2144

2210

2389

2360

2323

Ocak-Ekim 2016 döneminde kesimi yapılan hayvanların canlı ağırlığı 2,5 milyon ton olup, geçen yılın aynı dönemine göre %  0,7 daha fazladır.

3.2.4 Canlı Hayvan ve Et İhracatı

2016 yılı Ocak Eylül dönemi ihracat istatistikleri önceki yıllarla kıyaslandığında, başta canlı sığırlar olmak üzere, sığır eti ve kümes hayvanları ihracatında artış olmuştur.

Ukrayna’nın 2016 yılı Ocak Eylül döneminde;

11 bin ton dana etinin 3,6 bin tonu Kazakistan ve 2,8 bin tonu Azerbaycan’a ihraç edilmiştir.

178 bin ton kümes hayvanı etinin; 50 bin tonu Irak’a, 28 bin tonu Avrupa Ülkelerine ve 18 bin tonuda Mısır’a ihraç edilmiştir.

Tablo: 5 Ukrayna’nın Canlı Hayvan ve Et İhracat İstatistikleri

GTİP ve Tanımı

 İhracat 2014

İhracat 2015

İhracat 2016 Ocak-Eylül

Mik.(Ton)

Değ (1.000 $)

Mik.(Ton)

Değ. (1.000 $)

Mik.(Ton)

Değ.(1.000 $)

0101.00 Canlı At Eşek  (Adet)

32

320

155

262

39

69

0102.00 Canlı Sığır  (Adet)

7.864

12.722

13.155

24.319

11.230

18.270

0201.00 Sığır Eti

6.411

23.785

8.667

24.463

10.149

22.733

0202.00 Dana Eti

15.086

51.407

23.398

59.515

11.511

27.420

0203.00 Domuz eti soğutulmuş

9.361

26.272

27.169

54.683

1.690

2.530

0207.00 kümes hayvanlarının etleri

174.705

276.091

161.284

226.693

178.407

213.431

Toplam

213.460

390.596

233.827

389.935

202.876

261.720

4 Sonuç

Başta madenler olmak üzere, tarım, hayvancılık orman ürünleri gibi önemli hammaddeleri temin ettiğimiz komşumuz Ukrayna’nın sahip olduğu tarım potansiyeli, tarım alanlarının kiralanması veya satın alınması ve ayrıca tarım ve hayvancılık ürünlerinin ithalatı şeklinde değerlendirilmektedir.

Ukrayna’da halen birçok ülkeden çok sayıdaki firma tarım ve hayvancılık sektörlerinde faaliyet göstermektedirler. Maalesef ülkemizden az sayıda firma kiraladıkları tarım alanlarında üretim yapmakta ve ayrıca bitkisel yağ üretmektedirler. Ülkenin avantaj ve dezavantajları yukarıda belirtilmeye çalışılmış olup, bu çerçevede firmalarımızın Ukrayna’da söz konusu sektörlerde faaliyet göstermelerinin faydalı olacağı düşünülmektedir.

Hayvan ve hayvansal ürünler açısından, ülkede gelişmiş bir ırkın olmaması, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü tarafından Ukrayna’nın tanımlanmamış ülke yani gri alanda bulunması, ithalat aşamasında aranan soy ağıcının tutulmaması ve ayrıca hayvan hastalıkları ile mücadele edilmesinde sıkıntı yaşanması, küçük çiftliklerde az sayıda Romanov koyununun bulunması gibi hususlar dikkate alındığında, damızlık hayvan açısından ülkemiz için önemli bir kaynak olmadığı değerlendirilmektedir.

Diğer yandan, ülkemizde tarım ürünleri ve hayvan ve hayvansal ürünler ithalatında uygulanan gümrük vergisi oranlarının yüksek olması nedeniyle, ithalat sadece Et ve Süt Kurumu ile Toprak Mahsulleri Ofisi tarafından yurt içinde oluşan arz açığının yanı sıra fiyatların dengelenmesi amacıyla açılan Tarife Kontenjanı Kararları (Bakanlar Kurulu Kararıyla belirli bir miktar için gümrük vergisi düşürülmekte veya sıfırlanmaktadır) çerçevesinde veya Dahilde İşleme İzin Belgesi (ithal edilen ürün yurt içinde üretimde kullanılarak üretilen ürünün ihraç edilmesi kaydıyla) kapsamında gerçekleştirilmektedir.

Ek: 1 Ukrayna’nın Büyüklük Sırasına Göre 45 Tarım Üreticisi Firmanın İsmi ve Üretim Konuları

1 Кernel

24 Dniprooliya

Konusu: Bitkisel yağ ve tahıl

Konusu: Bitkisel yağ

 2 Nibulon

25 Ovostar Union

Konusu: Tahıl üretimi ve ticareti

Konusu: Yumurta

3 MHP

26 АPK‑Invest

Konusu: Kümes hayvanları, tahıl, et işleme

Konusu: Domuz, tahıl ve et üretimi

4 Ukr Land Farming

27 Agro Generation

Konusu: Yumurta ve tahıl

Konusu: Tahıl, yağlık tohum ve hayvancılık

5 ViOil

28 ТAS Agro

Konusu: Bitkisel yağ üretimi

Konusu: Tahıl ve hayvan besiciliği

6 Аstarta

29 Мriya agro holding

Konusu: Şeker, süt ve tahıl üretimi

Konusu: Tahıl üretimi, hayvan besiciliği

7 Allseeds Group

30 Аpgk dneprovskaya

Konusu: Bitkisel yağ üretimi

Konusu: Kümes hayvancılığı, ürün yetiştiriciliği ve endüstriyel ürün

8 Аgro prosperis

31 Аgro spetsservis

Konusu: Tahıl üretimi

Konusu:Tarım ürünleri üretimi

9 T.B.Fruit

32 Pan Kurchak

Konusu: Meyve suyu ve konsantreleri üretimi

Konusu: Kümes hayvancılığı, domuz ve et üretimi

10 Ukr prominvest-Agro

33 Rostok - Holding

Konusu: şeker pancarı, şeker üretimi, tahıl işleme

Konusu: Tahıl, canlı hayvan besiciliği, ürün stoklama

11 Promethey

34 Vladimir-Volynskaya poultry

Konusu: Tahıl ticareti

Konusu: Kümes hayvanları

12 Industrial milk company

35 Chistaya Kriniza

Konusu: Tahıl, yağlı tohumlar üretimi ve stoklanması

Konusu: Tarım ürünleri

13 Аgro mars

36 Niva Pereyaslavschiny

Konusu: Kümes Hayvanları

Konusu: Domuz ve tarım ürünleri

14 Globino

37 Danosha

Konusu: Domuz ve et işleme

Konusu: Domuz

15 Аgr otrade

38 Trigon Agri

Konusu: Tarım Ürünleri, canlı hayvan besiciliği

Konusu: Tahıl

16 Ukrainian agrarian investments

39 HarvEast

Konusu: Tahıl üretimi

Konusu: Tarım ürünü ve çiftlik ürünleri yetiştiriciliği

17 Pologovskiy oil extraction plant

40 GrainAlliance (barishevskayagraincompany)

Konusu: Bitkisel yağ

Konusu: Tarım ürünü ve çiftlik ürünleri yetiştiriciliği

18 Ukr Agro Com&Hermes-Trading companies

41 Vinnitskaya Agro industrial group

Konusu: Tarım ürünleri ve canlı hayvan yetiştiriciliği

Konusu: Tarım ürünüleri üretim ve ticareti

19 Аgrein

42 Agroliga

Konusu: Tahıl üretimi, büyükbaş hayvan yetiştirilmesi

Konusu:Tahıl ve yağlık tohum yetiştiriciliği

20 Оliyar

43 Zelenaya Dolina

Konusu: Bitkisel yağ

Konusu: Tahıl, çiftlik ürünleri besiciliği ve şeker üretimi

21 Svarog West Group

44 Slobozhanskiy Agrocombinat

Konusu: Tahıl üretimi

Konusu: Domuz yetiştiriciliği

22 Bessarabia-B

45 KSG Agro

Konusu: Bitkisel yağ

Konusu: Tahıl ve büyükbaş hayvan  yetiştiriciliği

23 Аgro-Oven

Konusu: Et ve tahıl üretimi

Kaynakça:

 National Bank of Ukraine Business Outlook Survey Q3 2016

Ukrayna  Devlet İstatistik Servisi,

 Ali Bulut Ukrayna Hayvancılık ve Tarım Sektörü Raporu,

  FAO Kurumsal Deposu

  AGRICIS TRADE Country Report 2015

  Türkiye  İstatistik  Kurumu

Haydar Koçak, Aralık 2016

Türkiye Cumhuriyeti Kiev Ticaret Müşaviri

 

 

dscn01671Haydar Koçak Kimdir?:  2015 yılının temmuz ayından beri Türkiye Cumhuriyeti Kiev Ticaret Müşavirliği görevini sürdüren Haydar Koçak, Türkiye Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı’nda ithalat genel müdürlüğü başta olmak üzere birçok farklı bölümde uzman olarak görev yapmıştır. Hırvatistan ve Kosava’da ticaret müşavirliği görevlerinde de bulunan Koçak, kariyeri boyunca çok sayıda sektör ve ülke raporu kaleme almıştır.